Bài viết

Nhật kí NGƯỜI THẮP LỬA

  • PDF.InEmail

 

(Báo Giáo dục&Thời đại số 190 ngày 10.8.2015)

images copy  

            Ngày...

            Giật mình bởi tiếng nói nghe quen quen qua điện thoại: "Cô ơi! Em nhớ cô, thèm nghe lời giảng trầm ấm của cô mỗi chiều se lạnh, thèm giọng ngâm thơ của cô và cả cái giọng chua chua khi cô nhập vai người vợ nhặt mà bảo "Điêu, người thế mà điêu". Cô ơi! Em vẫn muốn nói lời cảm ơn cô - người thắp lửa cho em..."

            Ôi cô bé, em làm cô nhớ...Chia tay miền đất đỏ Tây Nguyên sau hơn mười năm gánh gùi con chữ đến với các em, có những cái nắng, cái gió và cả những nỗi nhớ đúng là tôi không thể nào quên cho đến tận hôm nay. Kỉ niệm, tình yêu cứ đong đầy mỗi khi ai đó khẽ chạm về...

            Cô bé cũng làm tôi nhớ ba, không biết hôm nay ba thế nào rồi. Miền Trung dạo này nắng nóng, bệnh cũ tái phát, ba nằm viện mấy hôm rồi mà cách trở xa xôi con chưa về được. Bàn chân ba có thường tê nhức khi trái gió trở trời? Cơn ho chiều có còn hành hạ ba nữa hay không? Muốn chạy về bên ba mà năm học chưa thực sự khép lại với nghề giáo chúng con...Hơn tám mươi tuổi rồi, so với những người già thì ba còn minh mẫn bao nhiêu là chuyện. Ba vẫn còn răn dạy con cháu mỗi ngày, vẫn đêm đêm nghe rađiô rồi bình luận chuyện đó đây. Vậy mà đã có lúc con nhận ra rằng: ba bắt đầu có sự nhầm lẫn kiểu người già. Đã hơn ba lần ba thắc mắc với con: con dạy môn gì? Ơ, học đại học mà chỉ dạy một môn Văn thôi à? Tệ vậy à...Lần đầu tiên nghe ba băn khoăn, con tìm cách lí giải cho ba hiểu. Lần hai rồi lần ba, con biết...ba đã bắt đầu...

            Ngày ấy, con còn nhớ những trang văn đầu tiên con viết, ba là người chỉnh sửa, uốn nắn từng lời. Con lớn lên  mang theo tình yêu văn học và con nhận ra rằng: ba là người đầu tiên thắp lửa cho con. Con bắt đầu ngốn ngấu đọc những trang văn có thể có được từ tủ sách gia đình. Con nâng niu từng quyển truyện tranh mà anh con mua tặng. Hằng đêm, con háo hức chờ  nghe những câu chuyện lịch sử nước mình từ lời kể của chị...Con tập làm thơ và hớn hở khoe với chị gái khi chị đang bận rộn chuẩn bị bữa cơm chiều. Chị vội vã xua tay còn con thì ấm ức...Và con nhớ nhất một lần vào năm học lớp Bốn, cô giáo ra đề văn "Hãy tả chị bán của hàng ở hợp tác xã của em". Con làm xong và chép lên tấm bảng gỗ mà ba chuẩn bị sẵn khi con vào lớp Một. Cả ngày quần quật với ruộng vườn, ba chỉ dạy con vào mỗi tối. Có các anh chị nhưng con vẫn thích được ba bày dạy cách học văn. Đơn giản vì ba giảng dễ hiểu vô cùng. Ba không cầm tay con mỗi lần con viết vì ba bảo bàn tay ba thô ráp lắm, dễ làm con đau. Có thể bây giờ con đã quên bao lời văn ba giảng. Nhưng đi trọn cuộc đời này có lẽ con chẳng thể quên cái kết bài mà ba góp ý cho con khi viết về chị bán cửa hàng của hợp tác xã "Em rất yêu quý chị bán của hàng của hợp tác xã em bởi chị ấy luôn tươi cười, gần gũi với bà con và đặc biệt lúc nào cũng cân, đo, đong, đếm đầy đủ...". Cả nhà cùng cười vì "văn ba chắc quá". Ba cũng cười "dân nhà nông mình chỉ cần điều đó nhất con à, đi mua thực phẩm ở của hàng mà không được cân, đo, đong, đếm đầy đủ thì tội nghiệp lắm". Cái thời mà người ta hay bảo "Thủ kho to hơn thủ trưởng " ấy mà!

            Ngày...

            Con yêu mảnh vườn nhà , yêu con gà qua ngõ, yêu bờ tre giếng nước trưa hè, yêu con nghé ọ mới chào đời còn tươi trong màu mắt, yêu những khúc ca dao sâu lắng trữ tình... Con lẽo đẽo theo ba từng con đường sỏi đá lô nhô để nghe ba kể chuyện. Con thắc mắc vì sao ba dạy con y như thầy con vậy. Mẹ cười: vì ba con trước đây từng là thầy giáo dạy bình dân học vụ. Rồi sau này con cái đông, điều kiện khó khăn nên ba không đi học tiếp để chính thức với nghề dạy học. Thì ra vậy. Và con tự hào về ba - người thắp lửa cho con.

            Ngày...

            Vẫn chiếc xa đạp cũ kĩ ấy mà cứ mỗi lần con đi thi học sinh giỏi từ cấp một đến cấp hai, ba vẫn chở con đi. Khi bạn bè thành phố có người sang trọng trên chiếc xe gắn máy, con vẫn cùng ba ríu rít trên chiếc xe cọc cạch đến sợ! Rồi từ quê lên tỉnh, con học trường chuyên, con biết ba vui lắm. Con chưa thật sắc sảo như bao bạn bè khác nhưng con biết ba tự hào về con. Ba không còn dạy con học những trang sách nữa nhưng trang đời ba cứ dần cóp nhặt cho con.

            Ngày

            Con là một sinh viên khoa Văn...Bao âu lo ngày đầu thực tập. Ba lặng lẽ nâng cấp tấm bảng gỗ ngày xưa bằng cách thêm hai cái chân cao lên để con tập giảng trước khi đến lớp. Thế giới của con là phía góc vườn yên tĩnh dưới bóng cây khế đã già. Có lần, con đang say sưa tập giảng...Quay lại...ba cười, chiếc cày đồng còn chưa kịp buông vai. Ba bảo "Con phải giảng và minh họa sao cho học sinh dễ hiểu thì mới hay được con à". Thì ra ba mới đi làm về. Tự lòng thấy rưng rưng hạnh phúc - ba vẫn là người lặng lẽ thắp lửa cho con.

            Ngày...

            Khi con là cô giáo, mỗi lời văn của con đã có sự quyện hòa kiến thức thầy cô, cuộc đời và của người ba mà lòng con hằng yêu kính. Ba ơi! Đúng là con chỉ dạy một môn Văn nhưng con vẫn đã và đang trọn vẹn với nghề. Và sẽ như ba - hôm nay, con làm người thắp lửa...Ba ơi!

                                                                        Hoàng Thủy

                                                            GV Trường THPT Duy Tân, Tam Kỳ, Tỉnh Quảng Nam

                                                            

LỜI BÌNH THUYỀN VÀ BIỂN (Thơ Xuân Quỳnh)

  • PDF.InEmail

 

LỜI BÌNH

 
Tình yêu là khát vọng muôn đời. Có bao thi nhân trăn trở với cuộc tình thì có bấy dòng thơ mang hơi thở tình yêu. Đọc thi phẩm Thuyền và biển của Xuân Quỳnh, ắt hẳn người đọc sẽ cảm nhận được những tâm sự, khát khao hạnh phúc, những trăn trở âu lo...trong tình yêu.
Hãy lắng nghe Xuân Quỳnh kể anh nghe: "Chuyện con thuyền và biển". Xưa nay, thuyền, biển, sóng...vốn được thơ ca dành nói nhiều về tình yêu. Xuyên suốt bài thơ Thuyền và biển cũng là hình tượng thuyền, biển. Phải chăng, bởi ở chúng lấp lánh sắc màu tình yêu? Nơi đó, biển bao la sóng vỗ, còn con thuyền bơi giữa muôn trùng. Xuân Quỳnh đã từng băn khoăn đi tìm lời giải đáp:
Sóng bắt đầu từ gió
Gió bắt đầu từ đâu
Em cũng không biết nữa
Khi nào ta yêu nhau
(Sóng)
Nay chị lại thủ thỉ tâm sự:
Từ ngày nào chẳng biết
Thuyền nghe lời biển khơi
Cánh hải âu, sóng biếc
Đưa thuyền đi muôn nơi
Bể tình yêu mênh mông,con thuyền tung cánh ra khơi bởi "nghe lời" biển cả. Và biển sẳn lòng "đưa thuyền đi muôn nơi"- đi theo tiếng gọi thổn thức của con tim. Nếu "lòng thuyền nhiều khát vọng" thì "tình biển bao la". Nếu "thuyền đi hoài không mỏi" thì "biển vẫn xa ...còn xa". Như vậy, cứ một câu thơ nói về thuyền thì tương ứng là một lời thơ viết về biển. Sự song đôi này ngầm thể hiện sự gắn bó mật thiết không thể tách rời của hai hình tượng thuyền - biển. Đúng là chỉ có thuyền mới " xô sóng dậy" và sóng mới "đẩy thuyền lên". Tình yêu tìm đến một không gian,thời gian lãng mạn, ấy là lúc:
Những đêm trăng hiền từ
Biển như cô gái nhỏ
Thầm thì gửi tâm tư
Quanh mạn thuyền sóng vỗ
Biển bao la là thế mà nay ví như "cô gái nhỏ"bé bỏng ,đáng yêu. Cô đang thầm thì gửi gắm tâm tư, ấp ôm "mạn thuyền sóng vỗ". Lại bất chợt "vô cớ" :"Aò ạt xô thuyền". Tình em khi dịu êm, khi dữ dội không ngờ! Từ đây, Xuân Quỳnh rút ra một vấn đề có tính triết lí:
Vì tình yêu muôn thuở
Có bao giờ đứng yên
Tình yêu không "đứng yên" và lòng người cũng chẳng bao giờ chịu "đứng yên" chờ tình yêu đến. Tình yêu tất yếu gắn liền với sự khao khát kiếm tìm, mong hiểu lòng nhau. Trong thơ, Xuân Quỳnh khéo léo tách từ "hiểu biết", để rồi hạnh phúc nào hơn khi mà:
Chỉ có thuyền mới hiểu
Biển mênh mông nhường nào
Chỉ có thuyền mới biết
Thuyền đi đâu ,về đâu
Nhà thơ sử dụng hai lần điệp từ "chỉ có", khẳng định đúng là chuyện này chỉ riêng của "thuyền và biển", cũng là riêng "anh và em" chứ không một người thứ ba thấu hiểu. Đấy là cảm giác hãnh diện, tự tin trong tình yêu hai ta.
Đã yêu, có ai người không biết nhớ nhung? Bút thử màu tình yêu vốn là nỗi nhớ. Thế nên ,chỉ cần "Những ngày không gặp nhau" đủ để "Biển bạc đầu thương nhớ" và "Lòng thuyền đau rạn vỡ". Sự xa cách tính từng ngày làm cho kẻ "bạc đầu thương nhớ", người "rạn vỡ" tâm can. Đúng là kết quả của một tình yêu chân thật. Biết nhớ nhung, đau khổ vì yêu!
Dường như để khẳng định một lần nữa tình yêu của mình, chị đưa ra giả định:
Nếu từ giã thuyền rồi
Biển chỉ còn sóng gió
Nếu phải cách xa anh
Em chỉ còn bão tố
Rõ ràng, nếu xa thuyền, biển hẳn cô đơn. Nhà thơ Hữu Thỉnh từng viết:
Em xa anh
Trăng cũng chợt lẻ loi
thẫn thờ
Biển vẫn cậy mình dài rộng thế
Vắng cánh buồm một chút đã cô đơn
Liên tưởng đến chính mình, Xuân Quỳnh không dấu diếm mà chân thật thú nhận: em chỉ còn bão tố, nếu phải cách xa anh. Ngôn từ "bão tố" khép lại vần thơ như một sự thách thức. Thanh trắc đấy thể hiện cá tính của em - mạnh mẽ, dạt dào sánh với sóng gió biển khơi. Nói lên điều này, tôi nghĩ chắc chắn chẳng bao giờ em muốn "cách xa anh". Chuyện em kể cho anh cũng là tâm tư em muốn trao anh. Biển là em - cô gái nhỏ luôn khát khao hạnh phúc và anh là thuyền giữa khơi tình sâu rộng.
Với thể thơ năm chữ, giai điệu khi trầm lắng, chậm rãi khi dạt dào mang sức sống biển khơi, bài thơ "Thuyền và biển" mang hương sắc riêng. Lời thơ chân thật, sâu sắc. Hình tượng thơ có tính hàm súc cao. Tình thuyền - biển, anh - em là tình muôn đời. Bão tố hay bình yên, khổ đau hay hạnh phúc? Tất cả cóp nhặt cho phong phú thêm cung bậc tình yêu. Còn tôi, khi viết những điều này, lòng hằng mong trái tim Xuân Quỳnh được bình yên sau tháng ngày đầy bão tố...
Tháng 7-2006
HOÀNG THỦY

TƯƠNG TƯ - KHỞI NGUỒN MỘT TÌNH YÊU

  • PDF.InEmail


Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai.
Đèn thương nhớ ai,
Mà đèn không tắt.
Mắt thương nhớ ai,
Mắt ngủ không yên.
Đêm qua em những lo phiền,
Lo vì một nỗi không yên một bề...
( Trích Ca dao yêu thương tình nghĩa - sách Ngữ Văn 10 – tập 1- Trang 82 - Chương trình chuẩn - NXBGD năm 2010)
Chúng ta biết rằng, tình yêu vốn là đề tài muôn thuở. Gặp gỡ, yêu thương rồi đến tương tư là những bước đi quen thuộc trong tình yêu lứa đôi. Những cung bậc tình cảm, ngõ ngách yêu đương, nỗi lòng tương tư trong thơ ca nói chung và ca dao nói riêng là muôn màu muôn vẻ. Dẫu cho xã hội phong kiến xưa có lắm khắc nghiệt với tình yêu, nhất là với người phụ nữ, nhưng chúng ta cũng phải thừa nhận rằng: khi tình yêu lên tiếng thì sự khát khao tình yêu lứa đôi sẽ bùng cháy trong từng nhịp đập trái tim tuổi trẻ, bất kể đó là chàng trai hay cô gái . Tiếp cận bài ca dao "Khăn thương nhớ ai,...", tôi thấy mềm lòng trước sự sẻ chia tâm tư, tình cảm chân thành của người con gái về một tình yêu mà chị hằng ấp ủ.
Trước hết, đó là nỗi nhớ da diết, chân thành về người yêu thương. Qủa đúng là bút thử màu của tình yêu chính là nỗi nhớ! Sự nhớ nhung của chị ấy không dễ gì che dấu được. Hình ảnh khăn, đèn, mắt đã nói lên điều đó. Khăn vốn là biểu tượng của tình yêu, là kỉ vật tình yêu. Khăn thương nhớ ai hay lòng người thương nhớ ai? Khăn vô tình "rơi xuống đất" hay người thẫn thờ để vội rơi khăn? Việc điệp lại cả câu thơ "Khăn thương nhớ ai" khắc sâu nỗi nhớ trong tâm hồn người con gái đang yêu. Trong sáng, chân thành và cũng mãnh liệt, dồn dập xiết bao khi cô gái đã không kìm được nội tình mà để tuôn rơi nước mắt. Điều này khiến tôi nhớ đến lời ca dao:
Nhớ ai em những khóc thầm,
Hai hàng nước mắt đầm đầm tấm thân.
Không dừng lại ở đó. Nỗi nhớ thương còn gắn liền sự trằn trọc, thao thức. Tâm tư, tình cảm của người con gái tiếp tục được tác giả dân gian khéo léo bộc lộ qua hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng là đèn và mắt:
Đèn thương nhớ ai,
Mà đèn không tắt.
Mắt thương nhớ ai,
Mắt ngủ không yên.
Cảm rồi đi đến hiểu thơ, người đọc chợt hình dung vài nét vẽ về chị - giữa bức tranh khuya tĩnh lặng, bên một ngọn đèn, một người con gái với đôi mắt đăm đắm trong đêm như ngọn đèn "không tắt" và mắt "ngủ không yên" bởi thao thức, đợi chờ tình yêu. Chắc rằng, phải yêu thật lòng, mãnh liệt thật lòng thì chị ấy mới trằn trọc sống hết mình với tình yêu dành cho người ấy như thế!
Một điều lạ là càng sống hết mình cho tình yêu, người con gái trong thơ lại không sao tránh khỏi những lo phiền rất ... con gái:
Đêm qua em những lo phiền,
Lo vì một nỗi không yên một bề...
Qủa thực, đây là điểm sáng thể hiện được vẻ đẹp của chị mà cũng là nét đẹp tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam: Luôn lo lắng, vun đắp tình yêu hạnh phúc. Chúng ta biết rằng: tình yêu thuộc vào phạm trù tình cảm trừu tượng, là tâm tình hiến dâng. Nói như nhà thơ Tago:
(Trái tim anh lại là tình yêu)
Nào ai biết được chiều sâu và bến bờ của nó
Em là nữ hoàng của vương quốc đó
Ấy thế mà em có biết gì về biên giới của nó đâu...
(Bài thơ số 28)
Thực tế, khi con người ta càng trân trọng tình yêu thì thường mang tâm lý lo lắng, sợ tình yêu vụt mất. Người con gái trong thơ cũng không ngoại lệ. Dường như ban đầu, chị cố kìm nén cảm xúc nhưng đến lúc tình cảm lấn át mãnh liệt, chị đã không ngại bật ra nỗi âu lo trỗi dậy trong lòng. Nói ra điều này cũng là cách chị thấy mình có trách nhiệm vun đắp, gìn giữ tình yêu hạnh phúc. Chị lo không yên một bề bởi tình yêu trong xã hội phong kiến còn gặp nhiều ngáng trở. Yêu thương đó nhưng liệu có đến được cùng nhau để xây đắp một hạnh phúc trọn vẹn? Trong tiếng lòng yêu thương của chị dường như có cả phút than thân trách phận của người phụ nữ ngày xưa...Là người ngoại cuộc nhưng cảm và thương quý người con gái ấy, tôi tin rằng chị sẽ đến được với tình yêu trong sáng, chân thành mà mình hằng ấp ủ.
Khép lại bài ca dao, khép lại chuyện tình cảm của một người nhưng cũng là hé mở bài học cho mỗi chúng ta khi đến với tình đời, tình yêu. Rất cần lắm những phút giây tương tư trong sáng, chân thành và mãnh liệt để khởi nguồn cho một tình yêu bền vững...(Tạp chí TGTT số 434 tháng 7 năm 2014)

Hoàng Thủy

PHƯƠNG THỨC BÌNH KHI DẠY TÁC PHẨM THƠ

  • PDF.InEmail

 

 (Báo GDTĐ số 107, ngày 5/ 5/2014)

Bình thơ là hình thức sinh hoạt văn hóa mang đậm bản sắc văn chương và cũng là vốn sinh hoạt quen thuộc của người dân Việt Nam xưa nay. Theo nhà phê bình Hoài Thanh: "Bình thơ là từ chỗ mình cảm thấy hay làm cho người nghe cũng cảm thấy hay". Khi đọc thơ, bạn đọc không dễ thấu tỏ sâu xa vấn đề hay rung động thực sự trước những gì mà nhà thơ sáng tạo nên. Không phải bạn đọc nào cũng nhanh nhạy phát hiện ra những chi tiết nghệ thuật, những ngôn từ, hình ảnh...độc đáo, thi vị. Hơn nữa, người tiếp nhận có thể có những sắc độ rung cảm khác nhau trước cùng một tác phẩm văn chương. Dẫu biết rằng, văn học bắt nguồn từ cuộc sống và trở lại phục vụ cuộc sống. Mỗi thể loại có cách phản ánh hiện thực riêng. Thơ cũng không ngoại lệ. Tiếp nhận thơ đòi hỏi sự công phu. Người tiếp nhận cần có năng lực cảm thụ, có khiếu thẩm mỹ, có vốn sống, sự trải nghiệm...Hiệu quả tiếp nhận thơ không phải dễ dàng có ngay trong chốc lát.
Ở nhà trường phổ thông, bình thơ là cách thể hiện năng lực cảm thụ của học sinh. Nếu giáo viên không khéo léo dẫn dắt vấn đề thì học sinh rất khó thâm nhập tác phẩm. Bởi thế, để học sinh dễ hiểu, cảm thụ được thơ thì giáo viên nên linh hoạt đan xen việc bình thơ trong quá trình giảng giải, phân tích tác phẩm. Khi giáo viên biết chọn lựa vần thơ, hình ảnh, ngôn từ...đặc sắc với lời bình tâm huyết thì sẽ tạo sự cuốn hút học sinh vào tiết học, giúp học sinh hiểu thấu đáo vấn đề hơn. Đặc biệt, giáo viên dần dần giúp học sinh khá giỏi có tâm thế mạnh dạn, tự tin bày tỏ sự hiểu biết, khám phá cái hay, cái đẹp của văn học. Mặt khác, bình thơ tạo điều kiện thu hút học sinh trung bình, yếu, kém hứng thú tập trung lắng nghe lời bình từ bè bạn, thầy cô.
Mỗi tác phẩm văn chương là một thế giới nghệ thuật chứa nhiều tầng ý nghĩa. Chúng biểu hiện qua các tín hiệu ngôn ngữ không giống thực tại bởi các hiện thực được "lạ hóa". Với thơ, phần đa là lời "chật" mà ý "rộng", nghĩa là lời thơ đã dứt nhưng ý tưởng còn dư ba...Do vậy, thơ đòi hỏi người đọc phải đem cả trí tuệ, vốn sống, trí tưởng tượng, sự suy đoán, thể nghiệm...để thấu suốt vấn đề. Nói cách khác, người đọc phải là "Kẻ đồng sáng tạo với tác giả".
Phương thức bình thơ mang màu sắc cảm hứng văn chương rõ rệt. Đây cũng là phương thức truyền thụ văn chương đặc thù. Giáo viên bình trên cơ sở hiểu biết sâu sắc, đúng đắn về tác phẩm. Bình thơ căn cứ trên cơ sở giảng. Khi giảng đúng và bình hay thì bài dạy, tiết dạy mới đạt hiệu quả. Xuân Diệu từng nói: "Một áng thơ là một con cá lội, con bướm bay, con chim hót, việc nghiên cứu không phải cho cá chết khô, bướm ép dẹp, chim nhồi rơm mà là đưa vào trái tim người đọc sự kì diệu của chim hót, bướm bay".
Hơn nữa, "văn học là nhân học" (M. Gorki), cho nên trong giờ giảng văn, người giáo viên phải nắm được thần thái của thơ để thực hiện nhiệm vụ là truyền đạt đến học sinh. Giáo viên không chỉ giúp học sinh hiểu mà quan trọng là biết rung cảm trước vẻ đẹp mà văn chương mang đến. Đây là việc làm khó, đòi hỏi các thao tác giảng – bình phải phối hợp linh hoạt. Làm được điều này, giáo viên chắc chắn thu hút được đối tượng học sinh trung bình, yếu kém chú ý lắng nghe. Hơn nữa, giáo viên góp phần khơi gợi, kích thích khả năng cảm thụ văn chương ở những học sinh khá, giỏi. Từ đó, giáo viên giúp các em có những phát hiện mới mẻ, tăng dần cấp độ rung động thẩm mỹ ở học sinh.
Trong thời lượng hạn hẹp của tiết dạy, giáo viên không nhất thiết phải bình toàn bài thơ mà quan trọng là chọn lựa và hướng dẫn học sinh chỉ ra vấn đề tiêu biểu, tâm đắc để bình. Có thể sự lựa chọn đó là lời thơ, ngôn từ, hình tượng hay kết cấu ngôn ngữ văn bản... Giáo viên không đi sâu những chi tiết vặt vãnh làm phá vỡ chỉnh thể bài thơ. Khi bình, giáo viên cần cân nhắc lời bình để lượng bình lắng đọng, đảm bảo thời gian, nêu bật trọng tâm bài học. Nhằm phù hợp với việc đổi mới phương pháp dạy học tích cực, lúc bình thơ, giáo viên nên dừng đúng nơi, đúng chỗ, dành lại "khoảng trống", giúp học sinh tự suy nghĩ, mở rộng thông qua lời bình có "tính nêu vấn đề".
Tóm lại, giáo viên muốn tạo được tiếng nói tri âm với học sinh bản thân phải là bạn tri âm với tác giả (thông qua tác phẩm), chỉ ra vẻ đẹp của thơ để hướng học sinh cảm thụ dần dần, giúp học sinh học văn, hành văn hiệu quả hơn.
Như vậy, giáo viên chỉ nên dừng lại ở nhiệm vụ môi giới, là chiếc cầu trung gian để đưa tiếng nói của nhà thơ đến với học sinh. Giáo viên tuyệt đối không lấn át ý tưởng chủ quan của nhà. Nói một cách hình ảnh thì bình thơ cũng như đệm đàn, phải biết lùi để đưa tiếng hát, tiếng thơ thăng hoa.
Thực tế cho thấy, muốn bình thơ tốt, giáo viên cần phối hợp đọc diễn cảm (đọc chính xác đúng âm vần, nhịp điệu, ngữ điệu, cường độ...). Bởi lẽ, chất giọng truyền cảm sẽ làm âm vang tín hiệu cuộc sống mà nhà thơ gửi gắm vào tác phẩm. Điều đó góp phần khiến học sinh cảm giác có sự hiện diện của nhà thơ trong tiết học. Nhân đây sẽ kích thích tâm lí cảm thụ, quá trình tự giác tập trung tưởng tượng, liên tưởng, khám phá tác phẩm...
Có thể nói, đọc diễn cảm tạo được sự rung động trực tiếp, làm tiền đề cho việc cảm thụ lí tính tiếp theo. Giáo viên giúp học sinh khả năng tri thức và tái tạo âm thanh, ngôn ngữ, năng lực nhận thức, ý nghĩa của bài thơ trong sự thống nhất giữa nội dung và nghệ thuật. Đọc tốt sẽ tạo đà cho lời bình hay!
Trong dạy học tác phẩm văn chương nói chung và tác phẩm thơ nói riêng, muốn bình giảng hay thì giáo viên phải nỗ lực phấn đấu nhiều mặt. Giáo viên phải có kiến thức văn học phong phú, có lập trường quan điểm đúng đắn và một tình cảm lành mạnh, trong sáng cùng sự nhạy bén rung động thẩm mỹ. Đồng thời, giáo viên phải có năng lực diễn đạt hiệu quả, thuyết phục học sinh bằng ngôn ngữ chính xác, nghệ thuật. Mặt khác, muốn học sinh tích cực, chủ động trong tiết học thơ thì giáo viên cần lưu ý khâu dặn dò sau mỗi tiết dạy (theo phân phối chương trình). Nghĩa là yêu câu học sinh phải đọc trước văn bản thơ, cao hơn là đọc thuộc lòng đoạn thơ tâm đắc, tìm ra nét lạ, nét độc đáo về nội dung và nghệ thuật (ở mức độ tự tìm hiểu).
Nếu thầy trò cùng cố gắng làm được những điều trên đây thì tôi tin chắc rằng: học sinh ngày thêm yêu thơ, tích cực, sáng tạo trong học thơ. Mỗi giáo viên văn sẽ giàu thêm chất văn trong tâm hồn, trong tình yêu nghề nghiệp. Và để bình thơ mãi là sinh hoạt mang đậm bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam...

HOÀNG THỦY

MỘT LỐI TỎ TÌNH MỘC MẠC NÊN DUYÊN

  • PDF.InEmail

                                                 

              

                                                                                                         Ảnh minh họa

 

                                               Mình nói với ta mình hãy còn son

                                              Ta đi qua ngõ, thấy con mình bò

                                                Con mình những trấu cùng tro

                                              Ta đi gánh nước tắm cho con mình

                                                        Con mình vừa đẹp vừa xinh

                                              Một nửa giống mình, nửa lại giống ta.

                                                                                     (Ca dao)

 

 

 

Lời bình:             MỘT LỐI TỎ TÌNH MỘC MẠC NÊN DUYÊN

                 (Đăng báo Thế giới trong ta số 129 - năm 2001

       Bài viết dạt giải Nhì được đăng tại số 137- năm 2002- mục Tổng kết cuộc thi bình ca dao)

 

     Tình yêu vốn là đề tài muôn thuở. Thế nhưng, thử xem đã mấy ai đồng nhất được định nghĩa tình yêu? Và lời tỏ tình xưa nay mấy ai đếm đủ? Tôi không dám mạo muội góp thêm lời ngỏ riêng vào cái chung của thiên hạ, chỉ mong mình cảm nhận được nét duyên trong lối tỏ tình ở bài ca dao Việt Nam

                                                                Mình nói với ta mình hãy còn son

                                                             Ta đi qua ngõ, thấy con mình bò

                                                                 Con mình những trấu cùng tro

                                                             Ta đi gánh nước tắm cho con mình

                                                                  Con mình vừa đẹp vừa xinh

                                                           Một nửa giống mình, nửa lại giống ta.

     Với những ai yêu mến ca dao, nhất là ca dao về tình yêu đôi lứa, thì mô tiếp “mình- ta” quá ư quen thuộc. Lối xưng hô này nghe ngọt ngào, tình cảm làm sao!

     Tiếp cận bài ca dao, người đọc dường như không thấy sự gọt giũa cầu kì của ngôn từ. Bởi thế, ngay câu đầu tiên nó gần với lời ăn tiếng nói dân dã, đời thường:

                                                              Mình nói với ta mình hãy còn son.

     Câu thơ hé mở cho người đọc một cách hiểu: Chắc chắn giữa “mình- ta” đã có dạo tâm tình, trò chuyện cùng nhau; để đọng lại trong "ta” đôi chữ “còn son”. Chẳng lí gì “ta” không có quyền tin “mình” vẫn trẻ trung và tin rằng: “vườn hồng” một lối đang bỏ ngỏ chờ ai? Vậy hỏi trước “mình”, “ta” không yêu sao được?

      Rồi niềm tin của “ta” tưởng chừng bị tổn thương khi “Ta đi qua ngõ thấy con mình bò”. Đúng là “ta” nghe một đường nhưng “ta” chứng kiến lại là một nẻo đối nghịch. Sự thật trớ trêu quá chăng? Quay về câu thơ mở bài, người đọc cảm nhận đó vừa là lời tâm sự vừa là lời trách cứ của “ta” dành cho “mình”. Trách sao “Mình nói với ta mình hãy còn son”, cớ sao “Ta đi qua ngõ thấy con mình bò”. Nếu không yêu thương “mình” thì “ta” trách làm gì cho nhọc công vô ích? Qua lời bộc bạch của chàng trai, thì ra “mình” đã dối “ta” rất ngọt. Liệu mình muốn đùa với tình yêu hay thực lòng "mình” đã có ý thương “ta”, chờ “ta”? Bỗng dưng, tôi cảm thông cùng lời dối ấy. Đương nhiên, có chút gì đó ngậm ngùi thay cho chàng trai. Có lẽ, không ai không xót xa khi người yêu mình đâu vẹn nguyên như niềm mong ước. Vấn đề là khi yêu, người ta có biết tha thứ để sống tốt cho nhau hay không? Tôi nhận ra tín hiệu tình yêu được khởi nguồn từ cá nhân “mình” và “ta”. Vì thương “ta”, “mình” đành phải dối lời (chứ có dối lòng đâu mà ngại) . Và vì yêu “mình” nên “ta đi qua ngõ” như thăm dò ý tứ. Ta lại tự nguyện “đi gánh nước tắm cho con mình” khi thấy “con mình những trấu cùng tro”. Lời thơ, ý thơ chợt bừng sáng bởi những gì ta đã làm được. Đáng khen chàng trai biết vượt lên hoàn cảnh trớ trêu để dành trọn vẹn tình yêu cho cô gái - dẫu có lần trái tim cô lỗi nhịp. Gìơ nhớ lại lời cha ông từng bảo: “Yêu nhau củ ấu cũng tròn”. Tôi mới ngẫm thật chính xác.

     Điểm qua những việc ta đã làm, người đọc dễ nhầm tưởng con “mình” cứ như là con “ta”. “Con mình vừa đẹp vừa xinh”, hỏi tâm “ta” không quí sao đành? Ngạc nhiên nhất là khi “ta” buông lời nhận xét có vẻ hồ đồ về đứa trẻ: “Một nửa giống mình, nửa lại giống ta”.

     Nên chăng, người đọc hãy hiểu và cảm thông giùm “ta”. Bởi yêu “mình”, “ta” yêu những gì “mình” yêu. “Ta” khát khao đứa con “Một nửa giống mình, nửa lại giống ta”. Ta muốn tạo sự gắn bó, đồng điệu tâm hồn với “mình”. Ta chẳng hề đem tình yêu lên bàn cân đong đếm để xem cái “son” của “mình” thật giả, đến đâu. Điều này quả là đáng trọng!

     Càng bước vào ngưỡng cửa tình yêu, “ta” càng được điểm sáng bởi lòng vị tha, độ lượng. “Ta” hoàn thiện mình hơn và tất nhiên “ta” thật đẹp, cái đẹp mặn mà chân chất! Và nữa,  tôi nhận ra lời dối của “mình”cũng tô thêm nét duyên quê đằm thắm - Một lối tỏ tình bạo dạn hiếm thấy nơi giới nữ!

     Nhìn tổng thể bài ca dao, tôi đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác. Bước đầu tôi những tưởng cô gái ấy “còn son” đúng nghĩa, nào hay cô đã có con thơ. Những tưởng đứa bé làm nới rộng khoảng cách giữa “mình” và “ta”. Ai ngờ nó là nhịp cầu để “ta”- “mình” xích lại gần nhau. Âu họ tìm được hạnh phúc trong tình yêu đích thực.

       Lời ca dao khép lại mà  dường như ý vẫn âm vang. Tôi tin tình yêu của “mình” và “ta” sẽ lên ngôi. Hoặc ít ra, tôi có quyền cầu mong, phép nhiệm màu tình yêu đưa họ đến bờ hạnh phúc… 

 

Hoàng Thủy

GV THPT Duy Tân, Tam Kỳ, Quảng Nam 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MÀU TÍM HOA MUA

  • PDF.InEmail

MÀU TÍM HOA MUA

(Liệt sĩ  NGUYỄN VĂN THẠC)

  Cứ mỗi lần hành quân qua đây

Lòng tôi lại nhớ em da diết!

Màu tím hoa mua chẳng phải chưa hề biết

Nhưng bây giờ tôi mới hiểu màu hoa

Chẳng dấu lòng, chẳng phải giấu lòng ta

Tôi biết cô gái nào chẳng khóc

Khi đưa tiễn người con trai thân nhất

Hoa tím chín chiều nói hộ lòng anh

Không dừng lại đâu giữa đất nước mông

mênh

Tôi cúi xuống với cành hoa lặng lẽ

Màu hoa tím như chưa bao giờ tím thế

Cánh mỏng cánh mềm mát ngón tay ta.

 Những điều lớn lao trên đất nước bao la

Vẫn không quên niềm riêng nhỏ nhất

Chung thủy nhất là mối tình của đất

Mỗi màu hoa  đều thấm đượm tình người.

 

Chẳng dễ về thăm em trong phố nhỏTôi đã đi rất xa em rồi

E ấp cánh hoa mua vào trong sổ

Tím lòng mình và tím cả lòng em,

Đường tôi hành quân trong đêm

Hoa đã lẫn vào màu trời tím biếc

Có nhìn thấy hoa đâu mà tôi vẫn biết

Hoa mùa hè nhuộm tím cả trời mây

Em ở đâu rồi. Bâng khuâng kẽ tay

Tháng năm, tháng năm hẹn về thăm vườn nhỏ

Câu thơ chép tay nôn nao ý nghĩ

Hoa tím chẳng lắm lời như những dòng thơ.

Tiếng hát ai đằng sau bang quơ

Tôi ngoái lại chào hoa lần nữa

Rừng vắng lặng …mà tôi cứ ngỡ

Có đôi bạn nào mới đón đưa nh

(Trích MÃI MÃI TUỔI HAI MƯƠI – NXB Thanh niên năm 2005)

 

 

 

Lời bình   MỘT MÀU HOA – MỘT TÌNH YÊU

   (Bài thơ Màu tím hoa mua của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc)

(Đăng trên Báo Giáo dục & Thời đại số 53 ra ngày 03 tháng 3 năm 2014)

Đã từng yêu mến bài thơ Màu tím hoa sim của Hữu Loan, nay đọc Màu tím hoa mua của Nguyễn Văn Thạc, tôi nhận thấy sự gặp gỡ giữa hai hồn thơ. Hai loài hoa bè bạn, hai loài hoa có sắc tím thủy chung, tím cả đợi chờ. Thiết nghĩ một người khó tính cũng không nỡ thờ ơ trước một màu hoa, loài hoa sơn dã như thế.

            Theo Nguyễn Văn Thạc, Màu tím hoa mua là “Bài thơ nho nhỏ, làm vội vàng dọc đường hành quân qua đất Quảng Bình” vào tháng 5 năm 1972. Bài thơ viết về những cánh hoa rừng, hoa dại với một màu sắc và hương vị rất thơ mộng, trữ tình. Bài thơ đã mở đầu về một cuộc hành quân và hé mở một điều khiến người đọc thắc mắc, băn khoăn. Tại sao:

      Cứ mỗi lần hành quân qua đây

Lòng tôi lại nhớ em da diết

            Câu thơ thứ ba  mới vỡ lẽ  rằng:

                    Màu tím hoa mua chẳng phải chưa hề biết

          Nhưng bây giờ tôi mới hiểu màu hoa

Thì ra, chính màu tím hoa mua đã níu chân người lính trẻ. Màu hoa ấy khiến tôi nhớ em da diết. Có thể em là cô gái rất yêu màu tím. Người ta thường nghĩ rằng mọi thứ mới lạ mới đem đến sự hấp dẫn. Ai hay, loài hoa dại vươn lên trong nắng gió, loài hoa vốn quen thuộc đã mang đến cho tâm hồn người lính sự thú vị, bất ngờ. Nhân vật tôi đi tìm cái lạ giữa cái quen chăng? Rõ ràng, tôi chẳng phải chưa hề biết về màu tím hoa mua nhưng lạ thay, đến bây giờ tôi mới hiểu màu hoa. Nhà thơ chân thật thú nhận “thiếu sót” và cũng là để khẳng định từ “biết” đến “hiểu” là cả một quá trình. Bất chợt hiểu rồi, tôi có cảm giác bồn chồn khó tả:

   Chẳng dấu lòng, chẳng phải giấu lòng ta

Tôi cảm thông cảnh cô gái nào chẳng khóc khi đưa tiễn người con trai thân nhất. Điệp khúc chia tay hay gắn với nỗi buồn. Đấy cũng là lúc người ta thường “Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay” (Tố Hữu). Dẫu biết chàng trai trong thơ đang sống ở thời điểm lịch sử “Khi Tổ quốc cần họ biết sống xa nhau”. Song dường như trước giọt nước mắt nóng bỏng của người yêu trong giây phút chia tay, chàng trai tựa hồ bối rối, chỉ biết nhờ:

Hoa tím chín chiều nói hộ lòng anh

            Lẽ ra, anh sẽ nói với em nhiều điều nhưng khi tình yêu lên tiếng, sự im lặng này chứa đầy ý nghĩa. Hoa nói hộ tình anh mặn mà, chung thủy, tím ngát chín chiều dành trọn riêng em. Có cô gái trong Hương thầm (Phan Thị Thanh Nhàn) cũng đã từng:

Giấu một chùm hoa trong chiếc khăn tay

                                               …

                                               Nhờ hương thầm nói hộ tình yêu

            Hướng về em, tôi hiểu rằng:

Không dừng lại đâu giữa đất nước mông mênh

Tôi hòa chung tình riêng trong tình chung đất nước, hòa cái nhỏ nhoi với cái khôn cùng, để nhẹ nhàng cúi xuống với cành hoa lặng lẽ mà thấm thía sự thật:

Màu hoa tím(1) như chưa bao giờ tím (2) thế

            Hai chtím cùng một dòng thơ chất chứa nỗi niềm trăn trở, suy tư. Vì đâu màu hoa lại như chưa bao giờ tím thế? Chữ tím (1) chỉ sắc màu dịu dàng của loài hoa mua, còn chữ tím(2) ắt hẳn là màu tâm trạng của chàng trai lứa tuổi hai mươi, trên đường hành quân qua tuyến lửa?

           Khoảnh khắc bình yên hiếm hoi đủ để tâm hồn anh hòa vào thiên nhiên, tìm cảm giác ngọt lành của cuộc đời thường với cánh mỏng cánh mềm mát ngón tay ta. Một lần nữa, anh rút ra vẫn đề có tính triết lí               

        Những điều lớn lao trên đất nước bao la

 Vẫn không quên niềm riêng nhỏ nhất

Chung thủy nhất là mối tình của đất

        Mỗi màu hoa  đều thấm đượm tình người.

    Moãi maøu hoa ñeàu thaám ñöôïm tình ngöôøi.

            Tình đôi ta nói riêng và tình đất nước, tình người nói chung luôn sánh bước bên nhau. Có lẽ, chính sự hài hòa ấy đã làm nên sức sống của con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam. Giọng thơ chợt chuyển sang trầm lắng, tiếc nuối:

                                                  Tôi đã đi rất xa em rồi

Chẳng dễ về thăm em trong phố nhỏ

            Tôi chỉ còn biết nhớ em và nâng niu:

E ấp cánh hoa mua vào trong sổ

Tóm lòng mình và tím cả lòng em

            Giờ đây sắc tím hoa mua thấm sâu tâm hồn. Tím lòng anh, tím lòng em, tím những nỗi niềm chưa ai nói hết. Để bây giờ thảng thốt: mình đã xa em! Trên con đường hành quân trong đêm, tôi tìm hoa, ngắm hoa bằng cả trái tim mình:

Hoa mùa hè nhuộm tím cả trời mây

            Hương sắc đằm thắm của một loài hoa dân dã đã nhuộm cả không gian trời mây bao la. Sắc hoa xen lẫn sắc trời. Giữa khoảng mênh mông đó, tôi khẽ nhủ lòng:

Em ở đâu rồi. Bâng khuâng kẽ tay

Cảm xúc luyến tiếc, nhớ thương đan lẫn làm lòng ngẩn ngơ. Qủa thật, thi nhân đã khéo léo diễn tả cảm xúc tinh tế vừa ở sâu thẳm tâm hồn vừa thể hiện rất thực qua từng kẽ tay. Dường như cái cầm tay ngày ấy còn  giữ lại dư vị ấm nồng. Để rồi càng nhớ em, tôi càng xốn xang lời hẹn

Tháng năm, tháng năm hẹn về thăm vườn nhỏ

Nơi đó, tôi tin có em đang chờ. Bởi chưa về được bên em nên:

Câu thơ chép tay nôn nao ý nghĩ

Tôi lại làm phép so sánh và trách yêu rất thật:

Hoa tím chẳng lắm lời như những dòng thơ

Chắc tại lòng tôi nôn nao ý nghĩ nên dòng thơ bỗng lắm lời hơn hẳn loài hoa. Chợt tiếng hát ai đằng sau bâng quơ kéo tôi về thực tại. Khi đôi chân sắp xa vùng đất đậm sắc màu hoa mua, tôi lưu luyến ngoái lại chào hoa lần nữa. Tưởng rồi thôi, ai dè tôi tiếp tục hành trình vào cõi mộng:

Rừng vắng lặng…mà tôi cứ ngỡ

 Có đôi bạn nào mới đón đưa nhau

Lời thơ đem đến cho bạn đọc một cảm giác mơn man trong niềm vui, hạnh phúc. Không phải cuộc tiễn đưa mà là đón đưa nhau hướng về ngày thống nhất. Đấy là những cảm xúc chân thành, lãng mạn và cũng là nỗi niềm khát vọng của chàng trai đất Hà thành khi hướng đến tương lai…           

            Trong thơ có đến mười lần tác giả dùng từ tím. Điều đó tạo nên ấn tượng mạnh về một gam màu đáng yêu của một loài hoa dân dã mà xao xuyến lòng người. Ngôn ngữ thơ giản dị, gần gũi, hình tượng thơ đẹp với độ hàm súc cao...Thú thật, tôi không khỏi xúc động trước những vần thơ cháy bỏng tình người của chàng trai tuổi hai mươi – Nguyễn Văn Thạc – trong tháng ngày khói lửa.

         

                                               Hoàng Thủy

                                                THPT Duy Tân, Tam Kỳ, Quảng Nam

bannerooffice
vanphongtructuyenso
ThuvienanhThuvienvideo
Thong bao nha truongKe hoach nha truong

LỜI HAY Ý ĐẸP


Trong sự ghen tuông tự ái đóng vai trò quan trọng hơn là ái tình.
Rochefoucauld

THƯ VIỆN ẢNH

VIDEO CHUYÊN ĐỀ

You need Flash player 6+ and JavaScript enabled to view this video.
Title: Chủ tịch Công đoàn trường phát biểu trong lễ kỷ niệm ngày Quốc tế phụ nữ 8/3/2014

Hiện có 85 khách Trực tuyến

THỐNG KÊ

Các thành viên : 2
Nội dung : 49
Liên kết web : 24
Số lần xem bài viết : 49580

Cấu hình bố cục

Hướng

Phong cách menu

Màu giao diện

TAVICO TOOLS